14/11/2006
Dillerin Çeşitliliği ve Dil Aileleri
Dünya yüzeyinde yaklaşık 6000 tane farklı dilin konuşulduğu bilim adamlarınca söyleniyor. Daha önceki zamanlarda elbette daha az dil konuşulmaktaydı. Bundan 2000 yıl önce İngilizceden, Fransızcadan bahsetmek mümkün değildi. Diller nesilden nesile değişmeden aktarılmaz. Her zaman ufak değişimler olmaktadır. Böylece diller evrim geçirirler. Bazen de insan toplumlarının hareketlerine göre yalıtık kalan, veya farklı dil konuşmak zorunda kalan toplumların dillerinin evrimi daha da hızlanır. Kısa süre içinde farklı bir dil oluşur.
Dünya üzerindeki diller yapı bakımından üçe ayrılırlar.
- Bükünlü diller: Kelimeler cümle içinde değişik görevlere göre farklılığa uğrar. Arapça, Almanca, Latince dilleri örnek olarak gösterilebilir.
- Eklemeli diller: Sözcükler değişikliğe uğramazlar, fakat aldıkları ön veya son eklerle farklı görevlere kulanılırlar. Türkçe, Macarca gibi diller eklemeli diller grubundadır.
- Tek heceli diller: Sözcükler tek hecelidir, ek almazlar. Vugulama ve tonlar önemlidir. Çince tek heceli bir dildir.
- Hint Avrupa dil ailesi
- Hami-Sami dil ailesi
- Ural-Altay dil ailesi
- Çin-Tibet dil ailesi
- Bantu dil ailesi
- Kafkas dil ailesi
Hint Avrupa dil ailesi iki büyük gruba ayrılır. Asya kolu ve Avrupa kolu... Bunlardan ayrı olarak Ermenice, Yunanca ve Arnavutça da bu dil ailesindendir. Eski Anadolu dilleri (Hititçe vb.) de Hint-Avrupa dillerindendir.
Avrupa kolunda başlıca 4 grup vardır:
- İtalik grubu: İspanyolca, Portekizce, İtalyanca, Fransızca, Rumence...
- Germen grubu: İngilizce, Almanca, İsveççe, Danca, Felemenkçe...
- Slav grubu: Rusça, Bulgarca, Sırpça, Boşnakça, Lehçe...
- Kelt grubu: İrlanda dili, Gal dili...
Asya kolu Hint grubu ve İran grubu olmak üzere ikiye ayrılır.
Hint kolunda Hindistan'da konuşulan bir çok dil vardır. Sansktirtçe de bu öbekte yer alır. İran kolunda Farsça, Kürtçe, Osetçe, Gorani gibi diller vardır. İrani dillerden Farsça, Kürtçe ve Zazaca'nın bazı sözcüklerini karşılaştıralım:
Türkçe Zazaca Kürtçe Farsça
göz çım çav çeşm
kaş buri bıru ebru
kol bazi bask bazu
isim name nav nam
yapmak kerdene kırın kerden
Hint Avrupa ailesinde bulunan dillerin aynı kökten gelmiş olmaları neredeyse kesin gibidir. Çeşitli karşılaştırmalar bunu net bir şekilde ortaya koymaktadır. İlk Hint Avrupa dilinin Kafkasya bölgesinde konuşulduğu sanılmaktadır. Doğu ve Batı öbeği olarak yaklaşık 5500 yıl önce ayrışmaya başladığı söylenmekle beraber başka görüşler de vardır.
Hint Avrupa dillerinden bazılarının sayılara verilen isimleri karşılaştıracak olursak hepsinin ortak yanını görebiliriz.
türkçe: bir iki üç dört beş altı
italyanca: uno due tre quattro cinque sei
ispanyolca: uno dos tres cuatro cinco seis
franszıca: un deux trois quatre cinq six
ingilizce: one two three four five six
almanca: eins zwei drei vier fünf sechs
yunanca: ena tio tria tesera pende eksi
sanskritçe: eka dva tri catur panca sas
kürtçe: yek du se çar penç şeş
farsça: yek du seh cahar panc şaş
Ural Altay dil ailesi
Ural grubunda Macarca, Fince ve Samoyetçe vardır.
Altay grubunda ise Türki diller ve Moğaolca ile beraber kesin olmamakla birlikte Japonca ve Korece de vardır. Bu dil ailesinin ortak kökenden gelme olasılığı Hint Avrupa dil ailesine göre daha düşüktür.
Altay dillerinin karşılaştırmalı sözcük çalışmalarından pek fazla sonuç alınamamaktadır. Aynı anlama gelen sözcüklerin fonetik benzerlikleri pek yoktur. Fakat bu diller gramer olarak benzeşmektedir.
Türkçenin lehçesi kabul edilen fakat esasında ayrı bir dil olan Çuvaşça ve YakutçaTürkçe'ye en yakın dildir. Moğolca ve Türkçe arasındaki ilişki bu diller sayesinde anlaşılır.
Türki diller şu şekilde sıralanır:
Oğuz grubu: Türkiye Tükçesi, Azerice, Türkmence...
Uygur grubu: Uygurca, Özbekçe...
Kıpçak grubu: Tatarca, Kazakça, Kırgızca, Kırım-Tatarcası...
Farklı lehçelerden örnekler:
türkçe: Atın yürüyüşleri için hangi sözler var?
azerice: Atın yerişi üçün hansı sözler bar?
türkmence: Atın yörüşleri turında nindi süzler bar?
kazakça: Atın' cürisin sıypattaydın kanday sözler bar?
kırgızca: Attım cürüşü cönündö kanday atayın terimder bar?
özbekçe: Atnın' yürişleri üçün kanday sözler bar?
uygurca: Atnın' mengiş ve yörigişleri toğısında kandak atamlarılar bar?
Türkiye türkçesine en yakın lehçe Azeri kehçesidir. Diğer lehçeler bazen hiç anlaşılmaz. Hatta farklı bir dil zannedilebilir. Fakat bütün gramer kuralları neredeyse aynı olduğundan ve sözcüklerin çoğu ortak kökenli olduğundan farklı bir lehçe çok kısa sürede öğrenilebilir.
Hami Sami Dil Ailesi
Bu dil ailesinin üç öbeği vardır:
- Sami dilleri (semitik diller): Arapça, İbranice, Aramca...
- Mısır dilleri: Eski Mısır dili, Kıpti dili...
- Berberi dilleri
Arapça ve İranice'nin bazı kelimeleri karşılaştırılırsa fonetik benzerlik kolaylıkla görülebilir:
Türkçe Arapça İbranice
oğul ibn bin
alem 'alem 'olem
göz 'ayn 'ayin
barış selam şalom
ben ene eni
yıl sene şene
üç selase şloşe
dört erba'a erba'a
beş xamse xamişe
Kafkas Dil Ailesi
Güney Kafkas grubu: Gürcüce, Lazca, Megrelce...
Kuzeybatı grubu: Abhazca, Adige dili, Kabardey dili...
Kuzeydoğu grubu: Çeçence, İnguşça
Bir karşılaştırma:
türkçe lazca megrelce gürcüce
bir ar arti enti
iki jur jiri ori
üç sum sum sami
dört ot'xo ot'xo ot'xo
beş xut' xut' xut'
Dillerin çeşitliliği ve yakınlığı-akrabalığı konusuna bilimsel yaklaşmak gerekir. Resmi ideolojiler veya çeşitli dogmalar bilimsellik kaygısı tanımadan kendilerince bir şeyler uydururlar fakat bunların bilimsel bir değeri yoktur. Dillerin akrabalığında alınacak kıstaslar gramer, sentaks gibi genel yapılar ile temel sözcüklerin fonetik-morfolojik olarak benzeşmesi gibi kıstaslardır. Karşılaştırılacak sözcükler en az değişme ihtimali olan ve başka dillerden gelme olasılığı zayıf olan sözcüklerden seçilmelidir.
________________________
bkz: Türkiye'de Konuşulan Diller
Konu: diller
Çok şaşırdım valla dillerin bu kadar birbirine benzediğini hiç bilmiyordum.Şimdi öğrenmiş oldum.
Bağlantı »
Konu: eyw
eyvallah brader ödevi yaptım saol :D :D
Bağlantı »
Konu: teşkürr
saolun çoq güsel olmuş ellerinize sağlık adige dilinide koymuşsunus en sonda ama olsun :) yenden saolun
Bağlantı »
Konu: tşkler..
dil ve anlatım ödevim için gerekliydi.. çok tşkler ;)
Bağlantı »
Konu: teşekkürler
gerçekten çok teşekkür ediyorum. işime yaradı
Bağlantı »
Konu: tsk
sagol kardes ise yaradı cokkk
Bağlantı »
Konu: -
saol yha okul için cok ışme yaradı saol :))
Bağlantı »
Konu: yapı bakımından dil aileleri
ya neden yapı bakımında dil ailelerini koymadınız nasıl derseniz tek heceli diller eklemeli diller çekimli diller diye ama yinede saolun yardımcı oldunuz thanks
Bağlantı »
Konu: ÇOK TŞK......bunu anlamyorm diyen kişi salaktr yaaa
gerçekten çok tşklr....çok işimee yaradıı burdaki konularr.......bu aradaa biri anlamadım demişşş eğer burdaki konuyuu anlamıyosanzz gerçekten sizdee bi sorun wardırr ayrıcaaa ztnn anlamak isteyen her türlüü anlarr onların burayaa bakmalrı bilee hataa.....isteyene itirazz edenee msn mi wrim ekleyinn....!!!!!!!satan___girl@hotmaik.com
Bağlantı »
Konu: TEŞEKKÜRLER
BU KONU ÇOK İŞİME YARADI BU SITEYİ OLUŞTURANDAN ALLAH RAZI OLSUN
Bağlantı »
Konu: teşekkürler
süpperrr olmuşş (^-^) elinize sağlıq dil anlatım ödevine çok yardımcı oldu
Bağlantı »
Konu: thank you
wallha saoln şıp diye bldm spersnz yha........
Bağlantı »
Konu: braz zorlndm
iyi hoşta bnm hocm bide özet istyr yine çk thank... yha
Bağlantı »
Konu: site
çok iyi yapmış kim yapyıysa alah razı olsun teşkür ona bb
Bağlantı »
Konu: yazı
gerçekten emek ile yazılmış tebrikler
Bağlantı »
Konu: Teşekkür
herkese slmlar......saolun bu yazıyı kim yazdıysa ona çok thanks... ama iki dil ailesini yazmamışınız yinede çok güzel olmuş işime yaradı inş hoca beğenir yazılarınızın dewamını bekliorum......... kendinize ii bakın.......
Bağlantı »
Konu: ders
istediğimi bulamadım ama güzel bilgiler var tşk.
Bağlantı »
Konu: thx
Allah razı olsun yazdıkların için çok saol kanka
Bağlantı »
Konu: odev
ya valla allah razı olsun. odevi yaptım (sayenizde)
Bağlantı »
Konu: thank you
ya saolun yaptım odevi sayenizde tabi:)
Bağlantı »
Konu: super::):):)):
cok tsk ederım benım ıcın cok ıyı oldu...ellerınıze saglık:):):):)
Bağlantı »
Konu: allah razı olsun!!!
allah senden razı olsun kardeş yazılım var dil anlatımdan çok güzel oldu walla çok sağol.
Bağlantı »
Konu: diller
ben bu kadr dil olduğunu bilmiyodum öğretmenin isteğine göre yaptım
Bağlantı »
Konu: diller
valla çok saolun çok işime yaradı bunun sayesinde 5 aldım tşk edrim size:)
Bağlantı »
Konu: tesekkürler
çok iyi bir araştırma yapmışsın tebrik ederim
Bağlantı »
Konu: selam
biraz daha bilgileri açabilirmiyiz faydalı ama birazdaha geniş tutalım allah razı olsun saolun
Bağlantı »
Konu: dil
ellerinize sağlık işime yaradı keşke herkes böyle şeyler yaosa çok güzel olmuş ellerine sağlık canına bereket
yusuf
kayseri
Bağlantı »
Konu: çiğdem
ya güzel bilgiler var fakat işime yaramadı yinede tşk
Bağlantı »
Konu: dil aileleri
ya gerçekten güzel olmuş dönem ödevimi kolaylıkla yaptım teşekkürler ediyorum
Bağlantı »
Konu: GİRL
YA FAZLA AYRINTILI DEĞİL BANA DAHA FAZLASI LAZIM AMA GÜZEL YİNEDE
Bağlantı »
Konu: Türkçe kullanımı
Yorum yazanların Türkçesine bir bakın hele, ödevinizi yapsanız neye yarar, Türkçe'den kalmışsınız siz!
Bağlantı »
Konu: DİL AİLESİ
İNSAN BİRAZDA MISIR DİLİNİ YAZARDI ÇÜNKÜ BEN 19 YAŞINDA MISIRA GİDECEĞİM DE MISIR CA ÖĞRENMEM LAZIM
Cevap: Mısır'da Arapça konuşulur. Yerel bir Mısır-Arapça lehçesi olmakla beraber tüm arap ülkelerinde kullanılan ortak Arapça resmi dildir.
Düzenleyen proleter gün: 21/2/2008 saat: 15:38
Bağlantı »
Konu: ders
dersimi buldum teşekür thenk youuuuuuuuuuuuuu.......
Bağlantı »
Konu: BU
ÇOK GÜZEL OLMUŞ
Bağlantı »