Proletarya

1- Feodal Sosyalizm

Sanayi devrimiyle beraber yıkıma sürüklenen feodal düzeni, kapitalizmin kötülüklerini argüman olarak kullanarak geri getirme amacındaki gerici sosyalistlere denir. Feodalizm büyük ölçüde tasfiye edilmiştir ve feodal sosyalizm de kalmamıştır. Feodal sosyalistler imkansız bir şey için uğraşıyorladı ve işçi sınıfının devrimci duruşuna karşı çıkıyorlardı. Bu yüzden gericiydiler.

2- Burjuva sosyalizmi

Kapitalizm, devrimci proletarya yaratmıştır ve bu durum burjuva düzenini tehdit etmektedir. Buna karşı "sosyalist" burjuvalar, düzeni daha yaşanır hale getirip yıkılmasını önlemeye çalışırlar. İşçi sınıfının çıkarına olarak sundukları sosyal reformlar önerirler. Fakat asıl kapitalist düzene, mülkiyet ve üretim ilişkilerine dokunmazlar. Burjuvazinin egemenliğini sağlamlaştırmak isterler. İkinci Enternasyonal partileri ve sosyal-demokratlar burjuva sosyalistlerine örnek gösterilebilir.

3- Küçük-burjuva sosyalizmi

Kapitalizm gelişirken, küçük-burjuvazi mülklerini yavaş yavaş kaybeder. Toplumsal konumları daha da kötüleşir. Mevcut toplumun kötüllüklerini kaldırmak isterler, bir kısmı devrimci bir tutum takınır. Demokrasinin gelişmesi gibi bazı ilerlemeler proletaryanın ve küçük-burjuvazinin ortak çıkarıdır. Sınıf bilincine ulaşamamış proletarya da küçük-burjuva sosyalistlerine katılır.
Küçük burjuva sosyalizmi, küçük-burjuvazinin ilericiliğidir. Ama tek başına kapitalizmi kaldıramaz. Geri kapitalist ülkelerde, burjuvazinin görevini de yapar, demokrasi savaşımı verir, üretici güçleri geliştirir. İktidardaki küçük-burjuva sosyalizmi, burjuva düzenine dönüşmüştür.
Sosyalizm diye sunulan ulusal kurtuluş haraketleri aslında çoğu zaman küçük-burjuva sosyalizmidir.
Küçük-burjuvazi emperyalizmi doğru olarak kavrayamaz.